Türkiye’de emekli maaşlarının yetersiz kalması, birçok çalışanı ve emekliyi zor durumda bırakıyor. İşte bu soruna çözüm olarak gündeme gelen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), son dönemde kamuoyunda sıkça tartışılıyor. Hükümetin Orta Vadeli Programı’nda yer alan bu sistemin ne olduğu, nasıl işleyeceği ve neden bu kadar tartışma yarattığına daha yakından bakalım.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Nedir?
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi, mevcut sosyal güvenlik sistemine ek olarak çalışanlara emeklilikte ek bir gelir sağlamayı amaçlayan bir modeldir. Temelde, çalışanların maaşlarından kesilen (Minimum %3)belirli oranlardaki primlerin yanı sıra, işverenlerin de katkı yapmasıyla bir fon oluşturulmasını öngörüyor. Bu fonun, emekli olunduğunda tek seferlik bir ödeme ya da düzenli bir maaş olarak ödenmesi hedefleniyor.
Bu sistem, 2017’den beri uygulanan ve çalışanların kendi istekleriyle katıldığı Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) daha kapsamlı ve zorunlu bir versiyonu olarak planlanıyor. TES, BES’ten farklı olarak işveren katkısını da içeriyor ve sistemin Otomatik Katılım Sistemi (OKS) üzerinden genişletilmesi düşünülüyor.
Neden Tartışılıyor?
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’ne yönelik tartışmaların temelinde, sistemin çalışanlara ve sosyal güvenlik yapısına olası etkileri yer alıyor. Uzmanlar ve sendikalar, bu konuda bazı endişelerini dile getiriyor:
- Gelir Kaybı Riski: Sistemin, çalışanların mevcut gelirlerinden ek kesintiler yaparak oluşturulması, zaten düşük ücretle çalışan kesim için ek bir mali yük getirebilir. Uzmanlar, bu durumun, emekçilerin birikimlerinin sosyal güvenlik kurumundan ziyade özel sigorta şirketlerinin yönettiği fonlara aktarılmasına yol açabileceğini belirtiyor.
- Kıdem Tazminatı Endişesi: TES’in fonlarının oluşturulmasında, çalışanların en önemli güvencelerinden biri olan kıdem tazminatının kullanılma ihtimali tartışılıyor. Bu durum, kıdem tazminatının işçiler için sağladığı toplu ve güvenceli ödeme niteliğini ortadan kaldırarak, onu özel bir fona dönüştürme riskini taşıyor.
- Sosyal Haktan Ticari Ürüne Dönüşüm: Bazı uzmanlara göre, TES gibi sistemler, emekliliği bir sosyal haktan çıkarıp bir “yatırım aracı” haline getiriyor. Fonların özel şirketler tarafından yönetilmesi, bu birikimlerin piyasa dalgalanmalarına, hatta fonların batma riskine açık olmasına neden olabilir. Bu durum, emeklilikte sağlanacak gelirin güvencesiz olmasına yol açabilir.
- SGK Giderleri Tartışması: Hükümet, TES’i mevcut sosyal güvenlik sisteminin (SGK) artan giderlerine çözüm olarak sunuyor. Ancak bazı uzmanlar, asıl sorunun primlerin tam toplanamaması ve ücretlerin düşük olması olduğunu savunuyor. Eğer bu sorunlar çözülürse, SGK’nın finansman sorununun büyük ölçüde ortadan kalkacağı ve Türkiye’nin emekli/çalışan oranının Avrupa ülkelerine kıyasla kötü olmadığı belirtiliyor.
Sonuç
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi, bir yandan emeklilere ek gelir sağlama hedefiyle gündeme gelirken, diğer yandan çalışanların gelirlerinden yapılacak kesintiler, kıdem tazminatı riski ve sistemin özel sektöre kaynak aktarımı potansiyeli gibi nedenlerle ciddi endişeleri de beraberinde getiriyor. Sistemin gelecekte nasıl şekilleneceği ve bu endişelerin ne ölçüde giderileceği, milyonlarca çalışanın ve emeklinin yakından takip ettiği bir konu olmaya devam edecek.